Đầu năm 2016, Microsoft đổi chính sách hỗ trợ: máy dùng chip Intel Skylake và các đời sau chỉ được bảo đảm khi chạy Windows 10, còn Windows 7 và 8.1 chỉ còn được hỗ trợ trên nền phần cứng đời trước. Với máy văn phòng, đó là chuyện nâng cấp. Với dây chuyền sản xuất, đó là chuyện lịch dừng máy. Bài này nói về Windows trên máy tính công nghiệp Advantech: vì sao hệ điều hành gắn với đời chip, mốc nào cần theo dõi và xử lý ra sao với máy đang chạy.
Hệ điều hành gắn với đời chip ở chỗ nào
Thông lệ trước đó là mỗi phiên bản Windows được hỗ trợ khoảng mười năm kể từ ngày phát hành, kèm mọi phần cứng mới xuất hiện trong quãng thời gian ấy. Chính sách năm 2016 cắt vế thứ hai: bản cũ vẫn nhận bản vá tới hết vòng đời của nó, nhưng chỉ trên phần cứng đời trước. Windows 7 nhận cập nhật tới năm 2020, Windows 8.1 tới năm 2023, với điều kiện máy dùng chip thế hệ Broadwell trở về trước.
Phần kỹ thuật đứng sau chính sách đó nằm ở driver. Một nền tảng chip mới mang theo bộ điều khiển đồ hoạ, bộ điều khiển USB, bộ điều khiển lưu trữ và bộ điều khiển mạng thế hệ mới. Nếu nhà sản xuất chip không phát hành driver cho hệ điều hành cũ, bản cài vẫn chạy được phần lõi nhưng thiếu driver cho hàng loạt thành phần trên bo mạch. Máy khởi động lên rồi mất cổng, mất hình, hoặc không nhận ổ.
Cách đọc đời chip từ mã ghi trong tài liệu máy nằm ở bài đọc mã vi xử lý Intel. Lý do máy công nghiệp thường nhận nền tảng mới muộn hơn máy văn phòng có ở bài CPU Intel Coffee Lake.
Ba mốc thời gian cần ghi vào hồ sơ máy
Một máy đặt trong tủ điện thường sống lâu hơn vòng đời hệ điều hành cài trên nó. Vì vậy hồ sơ máy nên ghi ba mốc, không chỉ mốc bảo hành.
| Mốc | Nghĩa là gì | Việc cần làm khi tới hạn |
|---|---|---|
| Hết hỗ trợ hệ điều hành | Không còn bản vá lỗi và bản vá an ninh | Tách máy khỏi mạng có kết nối ra ngoài, hoặc lên lịch nâng đời |
| Hết driver cho nền tảng mới | Không cài lại được hệ điều hành đó lên máy đời mới mua thay | Đặt máy thay thế cùng đời trong khi phần mềm chưa kịp chuyển |
| Hết cung cấp linh kiện của dòng máy | Không mua được đúng bo mạch, ổ, nguồn để thay | Mua dự phòng một bộ, đồng thời khởi động dự án chuyển phần mềm |
Ba mốc này hiếm khi trùng nhau và thường tới theo thứ tự trong bảng. Nhà máy nào ghi đủ ba cột sẽ có ít nhất một năm chuẩn bị trước khi buộc phải dừng chuyền để đổi máy.
Bản Windows dành cho thiết bị khác bản văn phòng thế nào
Máy tính công nghiệp thường đi kèm bản Windows dành cho thiết bị nhúng, không phải bản bán cho máy văn phòng. Ba khác biệt dưới đây quyết định lựa chọn khi đặt máy.
| Tiêu chí | Bản văn phòng | Bản dành cho thiết bị nhúng |
|---|---|---|
| Thời gian hỗ trợ một phiên bản | Theo nhịp phát hành tính năng, ngắn hơn | Dài hơn, đủ cho một đời máy trong xưởng |
| Cập nhật | Tự động theo lịch của nhà cung cấp | Kiểm soát được thời điểm, đặt theo lịch dừng máy của nhà máy |
| Thành phần cài kèm | Đầy đủ ứng dụng người dùng cuối | Gọn hơn, bớt phần không dùng trên máy chạy một nhiệm vụ |
| Kèm theo máy | Mua rời hoặc theo máy văn phòng | Đặt cùng mã máy, cài sẵn trước khi giao |
Với máy chạy một phần mềm giám sát suốt ca, khả năng khoá thời điểm cập nhật đáng giá hơn mọi tính năng mới. Một bản cập nhật tự chạy giữa ca và khởi động lại máy là sự cố dừng chuyền, dù hệ điều hành không hỏng gì.
Xử lý máy trong xưởng đang chạy hệ điều hành cũ
Không phải máy nào cũng cần đổi ngay. Bảng dưới chia theo mức rủi ro thực tế để xếp thứ tự việc.
| Tình huống | Mức ưu tiên | Hướng xử lý |
|---|---|---|
| Máy nối mạng văn phòng hoặc có đường ra ngoài | Cao | Nâng đời hệ điều hành, hoặc tách sang mạng riêng trước khi có lịch nâng |
| Máy chạy trong mạng tách riêng, chỉ nói chuyện với thiết bị hiện trường | Trung bình | Giữ nguyên, sao lưu bản ghi ổ đĩa, chuẩn bị máy thay thế |
| Máy phụ thuộc card thu thập tín hiệu đời cũ | Trung bình | Kiểm tra driver của card trên hệ điều hành mới trước khi lên kế hoạch |
| Máy còn dùng ổ cứng cơ và chạy suốt ngày | Cao | Thay ổ trước, vì ổ hỏng gây mất dữ liệu nhanh hơn rủi ro phần mềm |
Với nhóm giữ nguyên, việc quan trọng nhất là có bản ghi toàn ổ đĩa. Cấu hình driver, khoá bản quyền phần mềm và tham số cổng nối tiếp của một máy chạy mười năm gần như không dựng lại được từ đầu. Có bản ghi ổ thì đổi máy chỉ mất một ca, không có thì mất cả tuần dò lại.
Bốn việc kiểm trước khi nâng đời hệ điều hành
- Driver của card mở rộng: card thu thập tín hiệu, card giao tiếp hiện trường và card hình ảnh là nơi hay tắc nhất. Hỏi tài liệu driver theo đúng phiên bản hệ điều hành định lên.
- Khoá bản quyền phần mềm: khoá cắm cổng nối tiếp hoặc cổng song song có thể không còn driver. Đây là lý do khiến nhiều dự án nâng cấp phải dừng giữa chừng.
- Phần mềm điều khiển và giám sát: kiểm tra bản chạy được trên hệ điều hành mới, và kiểm tra cả định dạng dự án cũ có mở được bằng bản mới không.
- Cấu hình mạng và quyền người dùng: máy mới thường siết chặt hơn phần chia sẻ thư mục và quyền chạy nền. Việc này nên thử trên một máy trước, không thử trực tiếp trên máy đang chạy chuyền.
Các nhánh hệ điều hành hay gặp trên máy công nghiệp
| Nhánh | Đặc điểm đáng chú ý | Hợp với máy nào |
|---|---|---|
| Windows bản thông dụng | Cập nhật thường xuyên, giao diện quen thuộc, vòng đời ngắn hơn | Máy làm báo cáo, máy văn phòng đặt trong nhà máy |
| Windows nhánh thiết bị, bản duy trì dài | Chỉ nhận bản vá bảo mật, ít thay đổi giao diện, thời gian hỗ trợ dài | Trạm vận hành, máy chạy liên tục nhiều năm không đổi phần mềm |
| Windows Embedded đời cũ | Đã hết thời gian hỗ trợ, còn nhiều trong nhà máy | Máy cũ chờ thay, phải tách khỏi mạng ngoài |
| Linux | Không phụ thuộc giấy phép, phù hợp máy chỉ chạy một tác vụ | Máy gom dữ liệu, cổng kết nối, máy chạy phần mềm tự viết |
Nguyên tắc chọn gọn trong một câu: máy nào có người ngồi trước và đổi phần mềm thường xuyên thì dùng bản thông dụng, máy nào chạy một phần mềm duy nhất trong nhiều năm thì chọn nhánh có chu kỳ cập nhật dài.
Kiểm tra hỗ trợ hệ điều hành trước khi chốt model
Mỗi model công bố danh sách hệ điều hành đã kiểm thử kèm bộ trình điều khiển tương ứng. Đây là việc phải tra trước khi ký đơn hàng, vì thay hệ điều hành sau khi máy về xưởng thường kéo theo thay cả model.
| Model | Đặc điểm phần cứng liên quan tới hệ điều hành |
|---|---|
| UNO-3085G | Hai khay ổ tháo trước có hỗ trợ RAID 0 và RAID 1, hai đầu vào nguồn, tài liệu hãng ghi rõ các bản Windows nhúng được kiểm thử |
| UNO-4671A | Máy cho trạm điện theo chuẩn IEC 61850-3, tài liệu liệt kê cả các bản Windows nhúng lẫn Linux |
| TPC-1551T | Trạm cảm ứng 15 inch không quạt, hỗ trợ phần mềm quản trị thiết bị từ xa của hãng |
| IPC-610H | Vỏ máy rack 4U nhận bo mạch rời, phiên bản hệ điều hành phụ thuộc bo mạch được lắp bên trong |
Với máy vỏ rack dùng bo mạch rời, danh sách hỗ trợ phải tra theo bo mạch chứ không theo vỏ máy. Đây là chỗ hay nhầm khi đặt hàng cấu hình tự chọn.
Ổ lưu trữ và bộ nhớ, phần hay bị bỏ sót khi cài lại
Cài lại hệ điều hành là dịp tốt để xem lại ổ đĩa. Máy công nghiệp ghi dữ liệu liên tục nên chỉ số cần quan tâm là tổng lượng ghi cho phép và dải nhiệt làm việc, không phải dung lượng. Cách đọc các chỉ số này có ở bài chọn ổ SSD thay ổ cứng cơ.
Hai điểm nữa nên kiểm cùng lúc: pin nuôi đồng hồ hệ thống và cấu hình khởi động lại sau khi mất điện. Máy để trong tủ không có người trực phải tự lên lại khi có điện, nếu không mọi thứ dừng cho tới lúc có người tới bấm nút.
Theo dõi phiên bản sau khi bàn giao
Khi số máy trong xưởng vượt quá mười, việc đi từng tủ để xem máy nào đã vá, máy nào còn thiếu không còn khả thi. Phần mềm quản trị thiết bị liệt kê nhiệt độ, dung lượng ổ, phiên bản phần mềm và trạng thái kết nối của từng máy trên một màn hình. Vai trò của lớp phần mềm này có ở bài quản lý thiết bị bằng DeviceOn.
Ví dụ nâng cấp một phòng điều khiển
Phòng điều khiển có sáu máy: hai trạm vận hành, một máy chủ giám sát, ba máy làm báo cáo. Trước đây cả sáu dùng chung một bản Windows thông dụng nên mỗi kỳ cập nhật lớn đều có máy khởi động lại giữa ca.
- Hai trạm vận hành chuyển sang nhánh cập nhật dài, chỉ nhận bản vá bảo mật, không đổi giao diện.
- Máy chủ giám sát giữ nguyên hệ điều hành nhưng thay ổ sang loại công nghiệp và bật cấu hình tự khởi động sau khi mất điện.
- Ba máy báo cáo giữ bản thông dụng vì người dùng cần phần mềm văn phòng đời mới.
- Cả sáu máy đưa vào một danh sách quản trị chung để bộ phận kỹ thuật xem trạng thái từ một chỗ.
Kết quả mong đợi: trạm vận hành không còn tự khởi động lại trong ca, và thời gian dựng lại một máy khi hỏng ổ rút xuống còn vài giờ nhờ có bản sao ổ đĩa.
Chọn thiết bị khi phải đổi máy
Khi kết luận là phải thay máy, nên chốt đời chip trước rồi mới chốt phiên bản hệ điều hành, vì đời chip quyết định driver nào còn được phát hành. Máy đặt tủ điện, chạy phần mềm giám sát và không có chỗ cho quạt hút bụi thì chọn máy hộp không quạt như UNO-2484G hoặc ARK-3520P khi cần khe cắm mở rộng. Máy phải giữ nhiều card cắm sẵn từ hệ cũ thì giữ dạng thùng rack như IPC-610 Core i5. Danh sách theo dạng máy nằm ở danh mục máy tính công nghiệp.
Nguyên tắc chọn cấu hình theo tải công việc tham khảo hướng dẫn cấu hình máy tính công nghiệp trên IPC247. Sau khi có yêu cầu về dải nhiệt, kiểu lắp và số cổng, lọc model bằng công cụ chọn máy theo yêu cầu.
Câu hỏi thường gặp về Windows trên máy tính công nghiệp Advantech
Vì sao Windows 7 bị giới hạn hỗ trợ trên máy chạy chip Skylake?
Microsoft đổi chính sách hỗ trợ vào đầu năm 2016: các phiên bản cũ chỉ được bảo đảm trên nền phần cứng đời trước, còn máy dùng chip Skylake và mới hơn phải chạy Windows 10. Về mặt kỹ thuật, từ các đời chip sau Skylake, nhà sản xuất chip dần ngừng phát hành driver cho hệ điều hành cũ, nên danh sách hệ điều hành được hỗ trợ phải tra theo từng model.
Máy tính công nghiệp Advantech đang chạy Windows 7 có phải thay ngay không?
Không nhất thiết. Máy đang chạy ổn định trong mạng tách riêng, không nhận dữ liệu từ ngoài, có thể duy trì thêm một thời gian. Việc cần làm ngay là sao lưu bản ghi ổ đĩa và tìm sẵn phương án thay thế, vì linh kiện cho đời máy cũ sẽ khan dần.
Bản Windows IoT khác bản văn phòng ở chỗ nào?
Bản dành cho thiết bị nhúng có vòng đời hỗ trợ dài hơn và cho phép khoá bản cập nhật theo lịch của nhà máy, thay vì cập nhật tự động. Với máy chạy dây chuyền, khả năng kiểm soát thời điểm cập nhật quan trọng hơn tính năng mới.
Nâng đời hệ điều hành có phải viết lại phần mềm điều khiển không?
Tuỳ phần mềm. Phần mềm giám sát bản mới thường có sẵn bản chạy trên Windows đời mới. Phần rủi ro nằm ở driver của card thu thập tín hiệu và khoá bản quyền cắm cổng nối tiếp, nên phải kiểm tra hai thứ đó trước khi lên lịch nâng cấp.
Nên chọn máy mới theo hệ điều hành hay theo đời chip?
Chọn theo đời chip trước, vì đời chip quyết định hệ điều hành nào còn driver. Sau đó mới chốt phiên bản hệ điều hành theo yêu cầu của phần mềm chạy trên máy và theo thời gian dự kiến giữ máy trong xưởng.
Đọc thêm về thiết bị: toàn bộ máy tính công nghiệp Advantech cùng các hãng khác trên ipc247.com.
